PMEG

Enkonduko

Tiu cxi verko, Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (= PMEG), celas ordinarajn Esperantistojn, kiuj volas studi la gramatikon, vortfaradon, skribon kaj elparolon de la Internacia Lingvo. Gxi estas unuavice praktika lernilo, ne teoria verko por lingvistoj.

La mallongigon PMEG multaj elparolas kiel “pomego”.

PMEG provas klarigi la lingvon en facila maniero. Gxi tial uzas netradiciajn gramatikajn esprimojn, kiuj estas espereble pli facilaj ol la tradiciaj vortoj. Ecx tiaj kutimaj vortoj kiel akuzativo, substantivo kaj prepozicio forestas. Anstatauxe PMEG parolas pri N-finajxo, O-vorto kaj rolvorteto. Tio ne signifas, ke la tradiciaj vortoj estas malbonaj. Ili nur ne estas bezonataj en PMEG. Pri la kialoj, ke mi uzas tiajn netradiciajn terminojn, mi parolas aparte en la aldono Pri la gramatikaj terminoj en PMEG.

PMEG klarigas kaj la plej bazajn aferojn, kaj tre specialajn detalojn. Gxi provas forlasi la kutiman Euxropan perspektivon de multaj lernolibroj. Tial PMEG enhavas detalajn klarigojn de multaj aferoj, kiuj por iuj Euxropanoj eble sxajnas memkompreneblaj.

PMEG traktas kaj modernan kaj klasikan lingvouzon. Gxi uzas por helpi al la klarigoj abundon da ekzemploj, inter kiuj estas multege da ekzemploj el la Fundamento kaj la verkaro de Zamenhof. Cxe cxiu tia ekzemplo la preciza fontloko estas montrata per mallongigo. Vidu tiurilate precipe la liston de literaturo.

Esence PMEG estas konservema verko, kiu multloke defendas la Fundamentan kaj Zamenhofan lingvajxon kontraux diversaj reformemaj ideoj kaj uzoj, sed gxi ankaux prezentas modernajn uzojn kaj evoluojn, ecx tiajn, kiujn iuj eble opinias tro drastaj.

Pri la enhavo de PMEG respondecas nur mi sola, sed helpis min multaj personoj. Precipe kontribuis per valoregaj konsiloj Jorge Camacho, Markos Kramer, Birke Dockhorn, Nikolao Killing-Günkel, Hosomi Kazuyuki, Alen Kris, Jouko Lindstedt, Francisko Lorrain, Ken Miner, Rob Moerbeek kaj Robin van der Vliet. Pri matematikaj terminoj konsilis profesoro Christer Kiselman. Krome kontribuis multaj aliaj Esperantistoj per nemalhaveblaj kritiko kaj proponoj. Pri la ellaborado de la unua HTML-a versio ege helpis min Stellan Lagerström kaj Per Aarne Fritzon. Al cxiuj mi kore dankas.

Fine mi volas aparte danki al Esperanto-USA (antauxe la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko – ELNA), kiu realigis la paperlibran eldonon de PMEG.

Versio 15.0.11 «

Versio 15.0.11 de PMEG, publikigita la 19-an de Novembro 2019, estas ankoraux unu pasxo survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen kelkaj menciindaj novajxoj:

Versio 15.0.10 «

Versio 15.0.10 de PMEG, publikigita la 16-an de Oktobro 2019, estas plia provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen kelkaj menciindaj novajxoj:

  • Mi sxangxis multajn tehxnikajxojn (stilfoliojn, Javaskripton k.a.) de la HTML-a versio. Unu el tiuj sxangxoj estas videbla en la Indekso, kie la lauxlitera navigilo nun estas cxiam videbla. Tio estas iom eksperimenta novajxo. (Kaj uzantoj de malnovaj TTT-legiloj ne vidos gxin.)

  • Mi aldonis ekzemplon de arhxaika uzo de la pronomo si.

  • En la sekcio pri Matematikaj esprimoj mi aldonis matematikajn radikojn. (Ili antauxe mankis, cxar estas iom malfacile prezenti esprimojn kun la matematika radiko-simbolo en HTML.)

  • Mi aldonis klarigojn pri la du vortoj akusxisto kaj elrigardi.

  • En la sekcio pri Internaciaj afiksoj mi aldonis la du tehxnikajn prefiksojn ZEBI kaj JOBI, kiuj estis enkondukitaj nur en 2005, kaj tial mankis en la unua papera eldono de PMEG.

  • Mi iom prilaboris la Gramatikan vortareton.

Versio 15.0.9 «

Versio 15.0.9 de PMEG, publikigita la 9-an de Septembro 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Jen la plej notindaj el la novajxoj:

  • Mi ekuzis la terminon sekse neuxtrala anstataux sekse neuxtra. La antauxa uzo estis bazita sur la difinoj de neuxtra kaj neuxtrala en PIV. Sed post diskutoj kun miaj kolegoj en la Akademio mi konkludis, ke la PIV-a difino de neuxtrala estas tro limigita kaj nekongrua kun la efektiva uzo. Fakte jam antauxe mi uzadis en PMEG la terminojn neuxtrala modo kaj tempe neuxtrala, kie la vorto neuxtrala ne kongruas kun la difino en PIV, sed ja kun la efektiva lingvouzo.

  • Mi aldonis klarigon pri uzo de N-finajxo en apudmeto, kiu estas longa listo.

  • Mi aldonis sekcion pri la uzo de pli ol unu N-frazparto en la sama frazo.

  • Mi kompletigis la klarigojn pri la kunliga vorteto aux.

  • Mi profunde prilaboris la alfabetan indekson de PMEG, por ke gxi estu pli kohera, pli kompleta kaj pli utila. Tiu laboro ankoraux ne estas finita. Antauxvidu pliajn korektojn kaj sxangxojn de la indekso en sekvaj versioj de PMEG.

Versio 15.0.8 «

Versio 15.0.8 de PMEG, publikigita la 22-an de Junio 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

Tiun cxi version mi lancxis aparte por la Nord-Amerika Somera Kursaro de Esperanto (NASK), kie mi instruos en la altnivela kurso “Lingvo kaj Gramatiko”.

Krom kelkaj korektetoj mi tralaboris la klarigojn pri perverba priskribo de subjekto, precipe la sekcion pri aliaj priskribaj verboj (aliaj ol esti). Mi aldonis tien ankaux novan sekcion pri esprimoj kun kiel aux kvazaux.

Versio 15.0.7 «

Versio 15.0.7 de PMEG, publikigita la 7-an de Junio 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

En tiu cxi versio mi sxangxis la cxefan tiparon de la HTML-a versio al “Times New Roman”, cxar montrigxis, ke la tiparo “Junicode”, kiun mi uzis antauxe, havas gravan eraron. En la PDF-versio mi jam delonge uzas “Times New Roman”, kaj per tiu sxangxo la HTML-a kaj PDF-a versioj de PMEG do farigxis ecx pli similaj inter si. Krome mi korektis kaj plibonigis plurajn ligilojn kaj referencojn.

Jen la plej notindaj el la ceteraj novajxoj:

Parto 2 – Gramatiko «

  • Mi aldonis klarigojn pri la vortoj malkiel kaj maltiel, kaj gxenerale unuecigis, kompletigis kaj plibonigis la prezentadon de aliaj ekzemploj de vortetoj kun prefikso: malpli, malplej, maltro, malantaux, maltrans, ekde kaj disde.

Parto 3 – Vortfarado «

  • En la klarigoj pri A-vortoj kun aga radiko sed eca signifo mi aldonis mencion de la vortoj ferma kaj malferma.

  • En la klarigoj pri Vortokunfandoj (sxajnaj kunmetajxoj kiel motelo, kompufono kaj Breksigxo) mi aldonis mencion de karesaj nomoj faritaj per la sufiksoj CXJ kaj NJ.

  • Mi aldonis sekcion pri la neoficiala sufikso OMETRI. Antauxe PMEG enhavis nur la sufikson OMETR, sed ne ties parencon OMETRI. Principe PMEG enhavas klarigojn nur pri tiaj neoficialaj afiksoj, kiuj estas almenaux iom uzataj kiel efektivaj Esperantaj afiksoj. Multaj aliaj nur estas parto de radikoj prenitaj kiel tuton en Esperanton. Ekzemple ...(o)ograf... kaj ...(o)ografi... (kiuj en PIV estas prezentataj kvazaux ili estus sufiksoj) vere nur aperas en vortoj kiel biograf(i)o, auxtograf(i)o, fotograf(i)o k.a., kiujn oni devas rigardi kiel simplajn (internaciajn) vortojn kun ekssufikso. Mi antauxe faris similan pritakson de OMETRI, sed intertempe mi trovis kelkajn ekzemplojn de vortoj, en kiuj OMETRI devas esti rigardata kiel efektiva Esperanta sufikso, kaj tial mi aldonis sekcion ankaux pri tiu sufikso (kie mi tamen konsilas gxin ne uzi).

Krome mi arangxis auxtomatajn kontroladon kaj kreadon de la elsxuteblaj PDF-a kaj HTML-aj versioj de PMEG (pere de Perl, Bash kaj LibreOffice), por eviti erarojn, kiam mi lancxas novajn versiojn de PMEG. Antauxe tia lancxado estis suficxe longa kaj pena afero, en kiu mi cxiam riskis fusxi iujn detalojn pro neatento. Ekde nun tio kredeble ruligxos multe pli glate.

Versio 15.0.6 «

Versio 15.0.6 de PMEG, publikigita la 31-an de Majo 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro.

En tiu cxi versio mi kompletigis la ligilojn al la Tekstaro de Esperanto cxe la Zamenhofaj ekzemploj (en la Interreta versio de PMEG). Nun pli ol 95% el la pli ol 4.000 Zamenhofaj ekzemploj havas tiajn ligilojn. Krome cxiuj mencioj de instruoj en la “Lingvaj Respondoj” de Zamenhof havas ligilon al la koncerna teksto en la Tekstaro.

Jen la plej notindaj el la ceteraj novajxoj:

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Versio 15.0.5 «

Versio 15.0.5 de PMEG, publikigita la 16-an de Majo 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro. En tiu cxi versio mi aldonis en la Interreta versio de PMEG ligilojn al la Tekstaro de Esperanto cxe la Zamenhofaj ekzemploj.

Tiaj fontindikoj aspektas jene: Mi volas ke vi tien iru.FE.19 (kun sageto). Se oni alklakas tian fontindikon, la koncerna loko en la Tekstaro de Esperanto malfermigxas en aparta fenestro, kaj oni povas vidi la ekzemplon en kunteksto.

Pli ol 90% el la pli ol 4.000 Zamenhofaj ekzemploj en PMEG nun havas tian ligilon. La tekstoj de la ceteraj ekzemploj ankoraux ne estas en la Tekstaro. Laborante pri tiuj ligiloj mi malkovris multegajn etajn erarojn (diferencojn inter la teksto en PMEG kaj tiu de la Tekstaro). Mi do povis korekti centojn da lokoj en PMEG, kaj ankaux multajn lokojn en la Tekstaro.

Dum mi tiel tralaboris PMEG-on, mi ie kaj tie aldonis pliajn ekzemplojn, anstatauxigis iujn ekzemplojn per pli trafaj, forigis kelkajn netrafajn aux superfluajn ekzemplojn, kaj gxenerale poluris la tekston de la klarigoj.

La PDF-versio kompreneble ne enhavas tiajn fonto-ligilojn al la Tekstaro, sed gxi ja enhavas la multegajn korektojn kaj plibonigojn de la PMEG-teksto.

Versio 15.0.4 «

Versio 15.0.4 de PMEG, publikigita la 4-an de Aprilo 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro. En tiu cxi versio estas pluraj gravaj sxangxoj, kiuj rilatas al esprimado de sekso:

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Parto 4 – Aldonoj «

Versio 15.0.3 «

Versio 15.0.3 de PMEG, publikigita la 24-an de Marto 2019, estas ankoraux unu provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro, cxar intertempe la unua eldono elcxerpigxis. Krom etaj poluroj nemenciindaj mi faris la sekvajn atentindajn sxangxojn post la antauxa provizora versio 15.0.2 (de la 3-a de Majo 2018):

Parto 2 – Gramatiko «

Versio 15.0.2 «

Versio 15.0.2 de PMEG, publikigita la 3-an de Majo 2018, estas provizora versio survoje al dua eldono kiel papera libro, cxar intertempe la unua eldono elcxerpigxis. Post la publikigo de la unua eldono de la papera libro mi faris tre multe da korektoj, kompletigoj kaj gxisdatigoj. Ne estas eble listigi cxiujn sxangxojn, sed jen kelkaj el la plej atentindaj:

Gxenerale «

  • Mi aldonis pli da Zamenhofaj ekzemploj. En multaj lokoj mi anstatauxigis elpensitajn ekzemplojn per auxtentikaj Zamenhofajxoj.

  • En cxiuj lokoj, kie parto de Zamenhofa teksto estas ellasita por mallongigi ekzemplon, oni nun povas aperigi la tutan ellasitan tekston per alklako sur la krampajxo, [...], kiu montras tian ellason (dua alklako rekasxas la tekston). Pluraj tiaj lokoj trovigxas en la klarigoj pri la rolvorteto antaux.

  • Mi tute refaris la alfabetan indekson. Gxi estas nun pli kompleta kaj pli preciza.

Parto 1 – Skribo kaj elparolo «

Parto 2 – Gramatiko «

Parto 3 – Vortfarado «

Parto 4 – Aldonoj «

Bertilo Wennergren