PMEG

12.2.1. N – bazaj reguloj

La finajxo N povas almetigxi kiel finajxo de diversspecaj vortoj.

  • O-vortoj: domo domon, hundo hundon, virino virinon, segxoj segxojn, vidoj vidojn

  • A-vortoj: rugxa rugxan, granda grandan, virina virinan, verdaj verdajn, knabaj knabajn

  • personaj pronomoj: mi min, gxi gxin, ili ilin, oni onin

  • tabelvortoj je U, O, A kaj E: kiu kiun, iu iun, cxiuj cxiujn, kio kion, cxio cxion, ia ian, nenia nenian, tiaj tiajn, tie tien, ie ien

  • lokaj E-vortoj: urbe urben, strande stranden (E-vortoj sen loka signifo ne povas ricevi N-finajxon)

Legu ankaux pri N-finajxo cxe ne-Esperantigitaj nomoj.

La finajxo N staras cxiam post eventuala J-finajxo: domojn, hundojn, virinojn, rugxajn, grandajn, virinajn, kiujn, kiajn.

Se O-vorto havas la finajxon N, tiam ankaux cxiuj A-vortoj kaj tabelvortoj je U kaj A, kiuj estas rektaj priskriboj de tiu O-vorto, havu la finajxon N:

  • grandan domon

  • domon rugxan

  • tiun domon

  • tiajn domojn

  • tiun domon grandan

  • tian malgrandan domon antikvan

  • la malgrandajn domojn

  • domojn sen cxiu ajn dubo tre antikvajn

Perverba priskribo de O-vorto tamen ne havu N-finajxon: Mi refarbis la flavajn segxojn blankaj.

Signifo «

N-finajxo povas montri:

Kiam frazparto kun N-finajxo (N-frazparto) montras ion alian ol objekto, gxi rolas kiel komplemento (N-komplemento) aux kiel priskribo (N-priskribo). Tradicie oni diras, ke la N-finajxo de N-komplemento aux de N-priskribo estas anstatauxajxo de la rolvorteto je. Ofte oni ja povas alternative uzi rolvorteton.

Se oni pasivigas frazon, la objekto farigxas subjekto. N-komplementoj kaj N-priskriboj tamen ne estas objektoj, kaj ne povas farigxi subjekto de pasiva frazo.

N kune kun rolvorteto «

N-finajxo povas kunlabori kun loka rolvorteto. Tiam N montras direkton.

Iafoje N-finajxo kunlaboras kun la rolvortetoj anstataux kaj krom. Tiam N montras objekton.

Rolvortajxoj kun N-finajxo «

Ofte N-finajxo kunlaboras kun E-vorto en rolvortajxo: responde vian leteron, rilate tion.

Pli ol unu N-frazparto «

Povas esti en frazo samtempe pli ol unu frazparto kun N-finajxo. Ekzemple povas esti du aux pli da rektaj objektoj de la sama verbo: Mi havas bovon kaj bovinon.FE.33 Aux povas esti ekz. tempa mezuro kaj rekta objekto: Ecx unu momenton oni ne lasis min trankvila.FA3.7 Aux povas esti tempopunkto, rekta objekto kaj mezuro: Tiun vesperon ili alportis keston pezan pli ol cent kilogramojn. Estas multaj ebloj.

Sed oni ne uzu samtempe plurajn rektajn objektojn kun malsamaj rilatoj al la verbo. Ekzemple oni povas diri li min petis pri helpo aux li petis helpon de mi, sed ne *li min petis helpon*. Legu pli pri verboj kun alternativaj objektoj.